Print deze pagina

Praktijk HB gericht gaat sluiten

16 January 2014

Fixed mindset vs. growth mindset


Hoe zit het met de mindset van jouw kind? En met die van jezelf?

De mindsettheorie van Carol S. Dweck

De Amerikaanse hoogleraar psychologie Carol S. Dweck heeft tientallen jaren onderzoek gedaan naar de samenhang tussen prestatie en succes. Zij kwam tot de conclusie dat niet alleen vaardigheden en talenten zorgen voor succes, maar dat daarvoor ook een op groei gerichte instelling nodig is.

Dweck laat zien dat er twee verschillende manieren zijn om het begrip intelligentie te benaderen: vanuit een fixed mindset of statische mindset, en vanuit een growth mindset of groei-mindset. De manier waarop jouw kind naar het begrip intelligentie kijkt, is bepalend voor hoe hij denkt over prestaties en succes. En dat is weer bepalend voor hoe hij met zijn schoolwerk omgaat.

Fixed mindset

Sommige mensen geloven dat intelligentie een onveranderlijke eigenschap is. Je hebt er een bepaalde hoeveelheid van en daar kun je niets aan veranderen. Je kunt best wel bijleren maar er zit een bovengrens aan (bepaald door je IQ). Deze overtuiging kan ervoor zorgen dat een kind vooral wil laten zien dat hij over genoeg intelligentie beschikt. Hij is zichzelf als het ware voortdurend aan het bewijzen; aan de buitenwereld maar ook aan zichzelf.

Het lijkt zo logisch: een kind dat vertrouwen heeft in zijn intelligentie, kan alles. Maar vaak werkt het niet zo. Veel kinderen met een hoge intelligentie hebben een wankel zelfvertrouwen.  

Inspanningen, tegenslag of goed presterende medeleerlingen kunnen ervoor zorgen dat je kind aan zijn eigen intelligentie gaat twijfelen. Als hij hard moet werken, is hij er misschien gewoon niet goed in. Als iets niet direct lukt of je kind begrijpt iets niet meteen, is hij blijkbaar niet slim genoeg. Als een klasgenoot betere cijfers haalt of iets beter kan, is dat kind waarschijnlijk slimmer. Het gevolg kan zijn dat je kind een voorkeur ontwikkelt voor makkelijke taken. Want die vergen weinig inspanning en er kan weinig fout gaan. Succes verzekerd dus.
Maar het is ook mogelijk dat je kind de lat voorzichzelf juist heel hoog gaat leggen. Perfectionisme en faalangst liggen daarmee op de loer. Want doordat die lat zo hoog ligt, is hij heel moeilijk haalbaar. De angst om te mislukken is zo voortdurend aanwezig.  

Hoogbegaafd en een fixed mindset

Veel hoogbegaafde kinderen hebben een fixed mindset. Op de basisschool valt dat vaak nog niet zo op. De eisen zijn nog niet zo hoog, je kind presteert meestal prima zonder al te veel moeite. Echte inspanningen hoeft hij niet te leveren. Faalervaringen blijven uit. Je kind komt met een goed geheugen en wat inzicht een heel eind zodat beperkte werk- en leerstrategieën vaak niet tijdig worden onderkend. Een leerling die het zo gemakkelijk afgaat, leert niet hoe hij met teleurstellingen of tegenslagen moet omgaan. Daarnaast krijgt hij meestal niet voldoende feedback op zijn manier van werken, juist omdat het altijd goed gaat. Daardoor kan het ook ontbreken aan reflectie op de eigen aanpak.

Zoals gezegd, hoeft dit op de basisschool nog niet voor problemen te zorgen. Maar op de middelbare school gaan de eisen omhoog. De werkdruk neemt toe, er worden bepaalde vaardigheden van je kind gevraagd, prestaties worden belangrijker. Een leerling met een fixed mindset heeft daar moeite mee.
Soms wordt er bewust niet teveel gestudeerd of begint hij met opzet te laat. Want als je geen inspanning levert en je presteert zwak, kun je jezelf wijsmaken dat je het goed gedaan zou hebben als je wel moeite had gedaan. Je hoeft dus niet te twijfelen aan je intelligentie. En als je toevallig toch redelijk goed scoorde, dan is dat natuurlijk het bewijs dat je slim bent. Want je presteerde goed zonder noemenswaardige inspanning. Je kúnt het dus.

Een leerling die zo redeneert, legt geen link tussen inspanning en resultaat. Deze leerlingen zoeken de oorzaak van succes en/of falen over het algemeen buiten zichzelf (het was gewoon te moeilijk, de leraar deugt niet, die stof was niet behandeld ...). Ze zijn zich niet bewust van hun eigen rol in het geheel doordat ze onvoldoende reflectievermogen hebben ontwikkeld.

Gelukkig is er goed nieuws: Met de juiste instelling kun je je kind helpen om deze belemmerende gedachtengang te doorbreken en op school beter te presteren. Je kunt hem helpen om die fixed mindset om te buigen naar een growth mindset.

Growth mindset

Mensen met een growth mindset of groei-mindset zien intelligentie niet als een vaste eigenschap maar als iets dat je kunt ontwikkelen door bij te leren. Zij geloven dat een bovengrens niet bestaat en dat je door inspanning te leveren steeds verder kunt doorgroeien. 
Een kind met een growth mindset ziet een mislukking niet als falen of een teken van lage intelligentie. Hij ziet het als een seintje dat er nog eens geprobeerd of geoefend moet worden.
Kinderen met een growth mindset zien moeite doen voor iets niet als het bewijs dat hun intelligentie tekort schiet. Moeite doen betekent voor hen dat ze hun intelligentie ten volle kunnen inzetten. Er valt wat te leren. Zo'n kind zal een uitdaging aangaan in plaats van hem proberen te vermijden.

Hoe kun je de mindset van je kind veranderen?

Een kind met een fixed mindset heeft vaak een ouder die eveneens een fixed mindset heeft. Daar ben je je als ouder meestal niet van bewust. Maar het zijn je eigen overtuigingen en de manier waarop je je kind feedback geeft, die de mindset van je kind beïnvloeden.

Het is daarom verstandig om eens goed te kijken naar je eigen mindset. Want je kunt je kind alleen helpen wanneer je zelf over een growth mindset beschikt. Soms betekent dat dat je niet alleen met je kind aan de slag moet, maar ook met jezelf.  

Feedback: kritiek en lof

Als ouder wil je je kind stimuleren en je wil laten merken dat je in hem gelooft en trots op hem bent. Dus prijs je je kind regelmatig. Om die mooie tekening, die eerste plaats bij turnen of dat schitterende cijfer voor rekenen. Het is natuurlijk heel mooi dat je trots bent op je kind en hem dat wil laten weten. Maar er schuilt wel een gevaar in. 

Het prijzen van de intelligentie en het talent van een kind blijkt niet bevorderlijk voor het zelfvertrouwen en de prestaties. Met elk woord dat je tegen je kind zegt, geef je hem een bepaalde boodschap. En die boodschap heeft invloed op hoe je kind over zichzelf denkt. 

Wanneer je kritiek levert op karaktertrekken of eigenschappen ("je bent lui") of op de prestaties ("hoe kun je nou een 4 halen voor die toets!") levert dat negatieve gevoelens op. Je kind gaat aan zichzelf twijfelen en vervalt in een hulpeloze houding: ik kan het niet, ik snap het niet, ik ben niet goed genoeg. Je kind raakt ervan overtuigd dat intelligentie en prestatie vaststaande gegevens zijn waar hij zelf geen invloed op heeft.
Het is daarom beter om op positieve wijze feedback te leveren op inspanning of strategieën. Dat zal een kind aanzetten tot nadenken over de situatie, en tot handelen ('hmm, het ging nog niet goed, ik ga het nog eens proberen').

Ook bij het prijzen van je kind is het van belang om de nadruk te leggen op de geleverde inspanning of strategieën: op de dingen die je kind doet. Wanneer je het kind prijst om eigenschappen of resultaten (“wat ben jij slim!”, “wat goed dat je een 8 had” of "wat ben je lief") gaat een kind dit zien als vaststaande gegevens. Hij is niet meer geïnteresseerd in uitdaging en bijleren want je kunt iets, of je kunt het niet. Je bent lief, of je bent dat niet.
Een positieve benadering ("ik kan wel zien dat je talent hebt") maakt een kind wel blij, maar de uitwerking is niet alleen maar positief. Want in feite geef je de boodschap dat je verwacht dat je kind altijd en overal kan laten zien dat hij dat talent heeft. Daarmee leg je ongewild flink wat druk op je kind. 
Door te benadrukken dat hij hard gewerkt heeft, of goed geoefend heeft, of door te zeggen dat je het fijn vindt dat hij zo goed geholpen heeft met opruimen, bereik je dat je kind een growth mindset ontwikkelt.

Goede feedback richt zich niet op eigenschappen of resultaten. Het is beter om 'het proces' (de inspanning, de gebruikte strategieën) te benadrukken of te prijzen, niet het resultaat of je kind zelf. Goede feedback zet aan tot reflectie, is adviserend en nodigt uit om een vervolgstap te zetten. 

 

Voor meer informatie: 
Mindset - Carol S. Dweck
Ze kunnen het omdat jij dat denkt - Hans van Dijck 



Volgende pagina: Publicaties