Print deze pagina

Communicatieproblemen met school?

04 maart 2014

Verborgen dyslexie


Hoogbegaafd en dyslectisch, een lastige combinatie die niet altijd herkend wordt.

De definitie van dyslexie is: 'een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren van het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen en/of spellen op woordniveau'.

Om die hardnekkigheid draait het. Na het signaleren van de leesproblemen moeten deze worden aangepakt met behulp van het onderwijsprotocol leesproblemen en dyslexie. Laat de leerling geen vooruitgang zien, dan noemt men dit didactische resistentie. Pas als er sprake is van didactische resistentie, kan er over dyslexie gesproken worden. Met een dyslexieverklaring heeft een kind recht op compenserende en dispenserende maatregelen op school.

Stealth dyslexia, verborgen dyslexie

De term 'stealth dyslexia' werd gelanceerd door het Amerikaanse Davidson Institute for Talent Development. Je zou het begrip kunnen vertalen met ‘verborgen dyslexie'. 

Dyslexie heeft niets te maken met intelligentie. Ook hoogbegaafde kinderen kunnen dyslectisch zijn. Helaas wordt dyslexie bij deze kinderen vaak niet of pas erg laat herkend. Kinderen met een hoge intelligentie kunnen door hun uitgebreide woordenschat en goede taalvaardigheden vaak zoveel compenseren dat hun dyslexie verborgen blijft. Ze lijken geen leesproblemen te hebben. Sommige kinderen gingen zelfs al vroeg (uit zichzelf) lezen en lezen beter dan hun leeftijdsgenootjes. 

Er kan wel sprake zijn van andere problemen die op dyslexie wijzen. Wanneer die problemen niet tijdig (h)erkend worden, moet het kind het al die tijd zonder hulp stellen. De kans bestaat dan dat het kind structureel gaat onderpresteren. Dit heeft weer negatieve gevolgen voor het zelfbeeld want het kind kan aan zichzelf gaan twijfelen (ik ben toch best slim, waarom heb ik dan zoveel moeite met mijn schoolwerk?).

Bij een dyslexiescreening of -onderzoek wordt het kind meestal vergeleken met leeftijdsgenootjes. Terwijl je een hoogbegaafd kind zou moeten vergelijken met ontwikkelingsgelijken: andere kinderen met een vergelijkbare intelligentie.
Daarnaast voldoen veel hoogbegaafde kinderen niet aan de norm "haalt D-/E-scores". Vaak presteren ze nog net gemiddeld of zelfs iets bovengemiddeld en halen ze bijvoorbeeld C- of zelfs B-scores voor spelling. School zal dan geen alarm slaan en geen begeleidingstraject opstarten. Foutjes in het dagelijkse werk worden vaak weggewuifd onder het motto "ach ja, hij is nogal slordig". 
Wanneer geen rekening gehouden wordt met de hoge intelligentie van het kind kan het gebeuren dat een hoogbegaafde leerling niet dyslectisch bevonden wordt terwijl er toch voldoende signalen zijn die in die richting wijzen.

Kinderen met verborgen dyslexie hebben vrijwel altijd:

  • problemen met woordverwerking en geschreven ‘output’;
  • leesvaardigheden die gemiddeld of zelfs bovengemiddeld zijn voor hun leeftijd.

Verder is er vaak sprake van:

  • dyslexie of leesproblemen binnen de familie;
  • problemen met de sensomotoriek (gebrek aan coördinatie tussen de zintuigen en de motoriek) en daardoor problemen met schrijven (dysgrafie);
  • visueel-ruimtelijke problemen (bijvoorbeeld slechte oog-handcoördinatie);
  • spelfouten die niet in verhouding staan tot het taalgebruik en de overige vaardigheden van het kind;
  • een groot verschil tussen mondelinge en schriftelijke uitdrukkingsvaardigheid.
Bij kinderen met verborgen dyslexie blijken de schrijf- en spellingsproblemen hardnekkiger en resistenter te zijn dan de leesproblemen. Het is daarom van belang dat een kind met (dyslectische) dysgrafie zo vroeg mogelijk aan de slag kan op een laptop of PC. Want met gerichte fysiotherapie of schrijftherapie wordt meestal maar beperkte vooruitgang geboekt.

Toch leesproblemen

Naast de problemen met schrijven en spellen ervaren kinderen met verborgen dyslexie wel degelijk vaak problemen met lezen. Deze problemen vallen alleen minder op, omdat het kind op of zelfs boven het niveau van de klas leest.

De problemen zitten hem niet zozeer in het moeizaam of spellend lezen, maar in het spontaan vervangen van woorden of woorden overslaan. Vaak wordt er radend gelezen. Door zijn grote woordenschat kan een hoogbegaafd kind met dyslexie op basis van de context toch prima lezen en begrijpen wat hij gelezen heeft. Maar wanneer hij bij toetsen zorgvuldig moet lezen, of wanneer er niet voldoende context is, gaat het mis. Korte vragen en multiple choice vragen zorgen vaak voor verwarring doordat de context ontbreekt. Een woordje als ‘niet’ of ‘geen’ dat over het hoofd gezien wordt, kan voor rare, foute antwoorden zorgen. Dit speelt bij alle vakken, óók bij de bètavakken.

Neerwaartse spiraal

Kinderen met verborgen dyslexie kunnen vaak genoeg compenseren om niet volledig uit te vallen. Zeker op de basisschool lukt dit nog wel. Doordat ze niet helemaal uitvallen (vaak presteren ze nog gemiddeld of zelfs bovengemiddeld) wordt hun dyslexie niet tijdig ontdekt en krijgen ze niet op tijd de juiste hulp. Sommige kinderen krijgen hierdoor bij de overstap naar het voortgezet onderwijs een lager schooladvies dan ze op grond van hun intelligentie aankunnen.

Veel kinderen met verborgen dyslexie vallen op de basisschool dus nog niet uit. Op de middelbare school gaan de eisen echter omhoog: meer schrijfwerk, meer leeswerk, meer tijdsdruk, en er komen vreemde talen bij. Het kind kan niet meer aan de eisen voldoen en de resultaten gaan omlaag. Vaak zie je de motivatie verminderen, want het is enorm frustrerend als je wel hard werkt maar dat niet terug ziet in je resultaten. Een neerwaartse spiraal wordt ingezet. Niet zelden eindigt deze met afstromen naar een lager schooltype, want ook op de middelbare school wordt dyslexie bij hoogbegaafde leerlingen lang niet altijd herkend.

Geen dyslexieverklaring maar wel ernstige schrijfproblemen?

Misschien is het ondanks de problemen die je kind ervaart niet gelukt om een dyslexieverklaring te krijgen. Laat je kind niet voldoende uitval zien maar heeft hij wel problemen met schrijven? Dan kan het de moeite waard te zijn om te kijken of er sprake is van dysgrafie. De diagnose kan o.a. worden gesteld door een gespecialiseerde kinderfysiotherapeut.

Onderzoek Universiteit van Utrecht

In 2012-2013 hebben 145 kinderen in de leeftijd van 6 tot 10 jaar meegedaan aan een onderzoek van de Universiteit van Utrecht (UU) naar dyslexie bij hoogbegaafden. De kinderen werden onderzocht op de gebieden lezen en spellen en de onderliggende cognitieve factoren fonologie, taalvaardigheid en werkgeheugen.

Het onderzoek laat zien dat hoogbegaafde kinderen met dyslexie over het algemeen beter lezen en spellen dan gemiddeld intelligente kinderen met dyslexie. Zij voldoen hierdoor meestal niet aan de diagnostische eisen voor dyslexie waardoor hulp uitblijft. Vaak zijn hun werkgeheugen en taalvaardigheid zo goed ontwikkeld, dat ze hiermee hun probleem kunnen maskeren en compenseren.
De UU pleit daarom voor diagnostiek op basis van bredere diagnostische criteria zodat ook kinderen die maskeren en/of compenseren opgespoord kunnen worden.

Momenteel loopt er een vervolgonderzoek naar hoogbegaafde kinderen met dyslexie in de middelbare schoolleeftijd en het effect hiervan op het leren van vreemde talen. De resultaten van dit onderzoek zullen nog even op zich laten wachten.

 

Voor meer informatie:
Brock en Fernette Eide, 'stealth dyslexia'
http://edugate.fss.uu.nl/Onderzoek-Leerproblemen

 



Volgende pagina: Over HB gericht