Print deze pagina

Communicatieproblemen met school?

19 June 2014

Een hoogbegaafd kind kost geld


Passend onderwijs: financiële gevolgen voor ouders

Plan van Aanpak Toptalenten

De laatste jaren is er steeds meer aandacht voor hoogbegaafdheid in het onderwijs. Dat sommige kinderen niet op hun plaats zijn in het reguliere onderwijs, wordt erkend. Het aantal scholen dat part-time of fulltime onderwijs biedt aan hoogbegaafde leerlingen groeit.
Staatssecretaris Sander Dekker (OCW) richt zich in zijn Plan van Aanpak op excellerende leerlingen. Ouders en andere deskundigen weten dat je daarmee niet alle hoogbegaafde leerlingen vangt, want niet elke hoogbegaafde leerling is een hoogvlieger. Maar het Plan is een mooi begin.


Aangepast programma en peers voldoende?

Zorg dat het lesprogramma van de hoogbegaafde leerling wordt aangepast aan zijn leer- en ontwikkelingsbehoefte, zorg voor peers (ontwikkelingsgelijken), en voila, het probleem is opgelost. Althans, dat lijken veel mensen te denken. En voor veel kinderen in kwestie werkt dit ook zo.
Maar voor veel ouders is het probleem hiermee nog helemaal niet opgelost. Soms ontstaat er zelfs een nieuw probleem, dit keer van financiële aard. Ik noem een paar zaken waar ouders mee te maken krijgen wanneer hun slimme kind versnelt of onderwijs voor hoogbegaafden volgt.

Testen, begeleiding, therapie bij hoogbegaafdheid

Bij veel scholen die onderwijs aan hoogbegaafde kinderen bieden, behoort een recente intelligentietest tot de toelatingscriteria. De kosten die hiermee gemoeid zijn, kunnen uiteenlopen van ongeveer €600 voor alleen een IQ-test tot €1200 voor een uitgebreid onderzoek (IQ-test met persoonlijkheidsonderzoek) met verslaglegging.
Gespecialiseerde hulp voor hoogbegaafde kinderen is moeilijk te vinden. Veel hulpverleners beschikken helaas over onvoldoende kennis om de eigenheid van de problemen van deze groep kinderen te kunnen behandelen. Dat betekent dat ouders van een hoogbegaafd kind dat is vastgelopen, vaak flinke afstanden moeten afleggen om hun kind de juiste hulp te kunnen bieden.
Het zorgbudget van de meeste scholen is ontoereikend en daarnaast gaat de aandacht op veel scholen in eerste instantie uit naar kinderen die naar beneden uitvallen. 
Kosten voor intelligentietesten, externe begeleiding, therapie en vervoer dat daarbij komt kijken, worden bovendien zelden door de ziektekostenverzekering vergoed. Hoogbegaafdheid is immers geen ontwikkelingsstoornis. Dat betekent voor ouders van een kind dat aan de bovenkant ‘uitvalt’ dat ze zelf alle onderzoek en begeleiding moeten bekostigen. 

Plusklas, verrijkingsklas, kangoeroeklas

Als het gewone onderwijs tekort schiet en een kind heeft meer uitdaging nodig dan de eigen school kan bieden, kan een verrijkingsklas uitkomst bieden. Kinderen werken daar met gelijkgestemden (peers) aan opdrachten die complexer van aard zijn dan de stof die de basisschool biedt. Voor veel hoogbegaafde kinderen is deelname aan een verrijkingsklas noodzakelijk, het houdt hen als het ware op de been. Er zijn maar weinig scholen met een interne verrijkingsklas (ook wel plusklas en in België kangoeroeklas genoemd). Ouders moeten dus vaak hun heil zoeken bij een particuliere verrijkingsklas. De kosten voor deelname kunnen variëren van veertig tot zeventig euro per week, voor één dagdeel.
Scholen hebben niet voldoende budget en dus zijn deze kosten voor de ouders. Terwijl het toch in feite gaat om onderwijs voor kinderen die iets nodig hebben dat hun eigen school hen niet kan bieden. In Nederland zou het basisonderwijs gratis zou moeten zijn voor iedereen. Dat is het echter niet voor ouders wiens kind noodgedwongen een plusklas bezoekt.

Kinderbijslag

Voor veel ouders is de kinderbijslag een welkome bijdrage in de kosten die ze voor hun kind maken. De kinderbijslag gaat normaal gesproken omhoog wanneer je kind 12 jaar wordt. Voor de meeste ouders komt die verhoging min of meer gelijk met de overgang naar het VO. Dat is fijn, want je krijgt – ook al zijn de schoolboeken nog gratis - te maken met toenemende kosten als je kind naar de middelbare school gaat. Maar wanneer je kind versneld is, en met 10 of zelfs 9 jaar naar het VO gaat, moet je nog wachten tot hij 12 wordt eer je die verhoogde kinderbijslag krijgt. Terwijl je al wel te maken hebt met hogere kosten (denk aan OV, ouderbijdrage, excursies).

Ouderbijdrage basis- en voortgezet onderwijs

Veel scholen die onderwijs voor hoogbegaafden bieden (Leonardo, DaVinci, O4nt, Kwadraat, Opus, etc.), vragen een extra ouderbijdrage. Dit i.v.m. de kosten van kleinere klassen, intensievere begeleiding, vakdocenten en extra vakken. Die ouderbijdrage kan variëren van €35 tot €1500 per kind per jaar. Soms komt hij nog bovenop de gebruikelijke ouderbijdrage voor de betreffende school. Wanneer je twee of drie kinderen hebt die op deze vorm van onderwijs zijn aangewezen, kun je – reiskosten niet meegerekend - met wat pech €3000 euro of meer per jaar kwijt zijn voor passend onderwijs.
Volgens DUO (Dienst Uitvoering Onderijs, voorheen de IB-groep) gaat het bij een ouderbijdrage automatisch om een vrijwillige bijdrage. Ouders moeten ervoor kunnen kiezen een gevraagde bijdrage niet te betalen. En op een school die naast onderwijs aan hoogbegaafde leerlingen ook regulier onderwijs aanbiedt, kan dat natuurlijk ook. Je kind kan immers ook naar een reguliere klas. Strict gezien is de bijdrage dus vrijwillig.
Maar in de praktijk ligt het meestal anders: als ouders niet betalen, komt het onderwijs voor hun hoogbegaafde kind in het gedrang. En in veel gevallen is het kind aangewezen op deze vorm van onderwijs, je voelt als ouder dat je geen keuze hebt. Gevoelsmatig is de ouderbijdrage dus niet zo vrijwillig als men doet voorkomen.

Tegemoetkoming studiekosten VO

Volgens de wet komen alleen ouders van kinderen die voltijds Vavo of particulier voortgezet onderwijs bezoeken in aanmerking voor een tegemoetkoming in de studiekosten van hun kind(eren). Er is geen temoetkoming ouders mogelijk voor leerlingen in het reguliere voortgezet onderwijs.

Leerlingvervoer

Omdat Nederland geen dekkend netwerk van scholen kent die adequaat onderwijs aan (onderpresterende) hoogbegaafde kinderen bieden, zien ouders zich vaak genoodzaakt om een school buiten de eigen regio te kiezen. Zij krijgen dan te maken met (soms hoge) reiskosten. Vergoedingen voor leerlingvervoer worden op gemeentelijk niveau geregeld.
De Nederlandse Vereniging van Gemeenten adviseert haar gemeentes om principieel aanvragen m.b.t. hoogbegaafdheid af te wijzen, omdat ze van mening is dat een gemeente niet hoeft op te draaien voor ‘falend onderwijs’.
Elke gemeente hanteert echter een eigen beleid, zodat in de ene gemeente ouders wel een vergoeding ontvangen omdat hun kind een Leonardoschool 50 km verderop bezoekt, terwijl in een andere gemeente een negatief beleid gevoerd wordt. Er is sprake van willekeur, deels gevoed door gebrek aan kennis en informatie over hoogbegaafdheid en onderwijs aan hoogbegaafde leerlingen.

Studiefinanciering

Wanneer je kind als gevolg van die versnelling(en) jong gaat studeren, krijg je te maken met studiefinanciering.
Studenten die nog geen 18 zijn, hebben pas recht op studiefinanciering (en bijbehorende OV-kaart) vanaf het eerste kwartaal volgend op de eerste inschrijving in het hoger onderwijs. Daarmee vervalt dan tegelijkertijd het ouderlijk recht op kinderbijslag. Voor de meeste jonge, versnelde studenten zal dit dus per 1 oktober zijn. Studenten van 18 jaar en ouder ontvangen per 1 september hun studiefinanciering.
Lang niet elke ouder zal in staat zijn om die eerste (anderhalve) maand de kosten (reiskosten, kamerhuur, boeken, collegegeld) zelf op te vangen.

Wet op de Privacy

Bij het aanvragen van studiefinanciering wordt alle correspondentie aan je 15- of 16-jarige gericht. Je kind moet jou als ouder machtigen anders krijg je van DUO geen informatie over je eigen kind en diens financiële verplichtingen. Terwijl je wel verantwoordelijk bent voor de financiële verplichtingen die je minderjarige aangaat.

Geen klaagzang

Dit artikel is niet bedoeld als een klaagzang. Meer aandacht voor de onderwijskundige aanpak van hoogbegaafde kinderen is prachtig. Maar zolang er nog zoveel scholen zijn die onvoldoende kennis en ervaring hebben om deze kinderen passend onderwijs te bieden, en zolang er in de wet niets geregeld is voor deze groep zorgleerlingen, zullen ouders de financiële lasten van het hele traject om hun kind van passend onderwijs te voorzien, zelf moeten dragen. En dat zal voor een grote groep ouders niet haalbaar zijn. Met alle gevolgen van dien voor de kinderen.



Volgende pagina: Over HB gericht